भारताचे प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व 20 - अजित डोभाल IAS

भारताचे प्रेरणादायी व्यक्तिमत्व

#Inspirational Person Of India

 🌈 विसावे पुष्प

 मा. श्री अजितकुमार डोभाल (IAS)

भारत सरकार.

    

 ✒️  संकलन व लेखन  ✒️

@ श्री. लक्ष्मण काटेकर

          स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणार्‍या होतकरु विद्यार्थी मित्र/मैत्रिणींसाठी आम्ही आज अशीच भारतातील प्रेरणादायी व्यक्तीची माहिती घेवून आलो आहोत. 

#मा. #श्री. #अजितकुमार #डोभाल 

IAS

 हे पंतप्रधानांचे आणि विद्यमान राष्ट्रीय सुरक्षा समितीचे 5 वे सल्लागार आहेत. ऑपरेशन शाखाप्रमुख म्हणून एक दशक व्यतीत केल्यानंतर त्यांनी यापूर्वी 2005 मध्ये इंटेलिजन्स ब्यूरोचे संचालक म्हणून काम पाहिले.  जम्मू-काश्मीरच्या विशेष दर्जाच्या निरस्तीकरणात त्यांनी एक महत्वाची भूमिका बजावणारे व्यक्तिमत्व म्हणून देखील मानले जाते. ते भारतीय पोलिस सेवेचे सेवानिवृत्त सदस्य देखील आहेत.

      सध्या ते दि 30 मे 2014 पासून भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी ह्यांचे सुरक्षा सल्लागार म्हणून कार्यरत आहेत. तसेच दि.31 जुलै 2004 ते 31 जानेवारी 2005 काळात त्यावेळचे पंतप्रधान डॉ.मनमोहन सिंग इंटलेजन्सी ब्युरोचे संचालक देखील होते.

     त्यांचा जन्म दि 20 जानेवारी, 1945 ला गिरी बनसेन, पौरी गढवाल, उत्तराखंड येथे झालेला आहे. त्यांच्या पत्नी अरुनी डोभाल आहेत, त्यांनी दोन मुले असून त्यांची नावे अनुक्रमे विवेक व शौर्या डोभाल असे आहेत.

यातील शौर्या डोभाल हे निर्मला सीतारमण आणि सुरेश प्रभाकर प्रभू यांच्यासारख्या लोकांबरोबरच ते अधिकृतपणे त्याच्या राज्यपाल मंडळावर नवी दिल्लीतील इंडिया फाउंडेशनचे नेतृत्व करतात. टॉर्च इन्व्हेस्टमेंट मॅनेजमेंट, जो एक जागतिक प्रमुख गुंतवणूक व्यवस्थापन मंच आहे. 

           डोभाल यांचा जन्म 1945 मध्ये उत्तराखंडमधील संयुक्त प्रांतातील पूर्वी गढवाली कुटुंबातील पौरी गढवालमधील गिरी बनसेन गावात झाला होता.  डोभाल यांचे वडील मेजर जी. एन. डोभाल हे भारतीय सैन्यात अधिकारी होते.

      त्यांचे प्रारंभिक शिक्षण राजस्थानच्या अजमेर येथील अजमेर मिलिटरी स्कूल (पूर्वी किंग जॉर्ज रॉयल इंडियन मिलिटरी स्कूल) मधून झाले.  1967 मध्ये त्यांनी आग्रा विद्यापीठातून अर्थशास्त्र विषयात पदव्युत्तर पदवी संपादन केली.  डिसेंबर 2017 मध्ये आग्रा युनिव्हर्सिटी कडून विज्ञान आणि साहित्यात अनुक्रमे आणि मे 2018 मध्ये कुमाऊँ युनिव्हर्सिटी मधील धोरणात्मक आणि सुरक्षाविषयक क्षेत्रातील योगदानाबद्दल त्यांना मानद डॉक्टरेट पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.  नोव्हेंबर 2018 मध्ये अजित डोभाल यांना अ‍ॅमिटी युनिव्हर्सिटीतर्फे तत्वज्ञानामध्ये मानद डॉक्टरेटची पदवी देखील प्रदान केली गेली.

त्यांची पोलिस सेवा 

                 डोभाल 1968 मध्ये कोट्टायम जिल्ह्याचे एएसपी म्हणून केरळ केडरमधील भारतीय पोलिस सेवेत रुजू झाले. ते मिझोराम आणि पंजाबमधील बंडखोरीविरोधी कार्यात सक्रियपणे सहभागी होते.

              डोभाल यांनी 2 जानेवारी 1972 ते 9 जून 1972 या कालावधीत केरळमधील थॅलेसेरी येथे काम केले. तत्कालीन गृहमंत्री के. करुणाकरन यांनी त्यावेळी कोट्टायममधील एएसपी असलेले डोभाल यांना जबाबदारी सोपविली होती. दि 2 डिसेंबर 1971 रोजी सुरू झालेल्या थॅलेसेरी दंगलीचे काही दिवसच चालू असले तरी, करुणाकरण यांना आणखी वाढत्या प्रकाराने रोखू इच्छित होते, त्यानंतर डोभाल यांना हे काम सोपविण्यात आले होते.  थॅलेसेरीमध्ये पोहोचल्यानंतर लगेचच त्यांची प्राथमिकता दंगलखोरांनी लुटलेली मालमत्ता परत मिळविणे हे होते आणि त्यावेळी कन्नूर टाऊन पोलिस ठाण्यात एसआय होते.  त्यांनी लुटारुंनाही समाजापुढे आणले आणि हिंसाचार रोखण्यासाठी प्रभावी कारवाईची आखणी केली आणि एका आठवड्यात सर्व काही पूर्वस्थितीवर असल्याचे ते म्हणाले.  मलाबर बार स्पेशल पोलिस कमांडंटचे माजी आयपीएस अधिकारी ए.के. वासुदेवन म्हणाले की, “मी त्यावेळी थॅलेसेरीमध्ये नव्हतो, परंतु मी त्यांच्याविषयी ऐकले आहे आणि असे म्हणतात की तो महान स्वप्ने असलेले एक साहसी पोलिस अधिकारी होता.”  दंगलीनंतर थॅलेसेरीमध्ये तैनात असलेले एमएसपी) त्यांनी पाच महिने थॅलेसेरीमध्ये काम केले आणि नंतर ते केंद्रीय सेवेत रुजू झाले.

           डोभाल हे तीन वाटाघाटी करणार्‍यांपैकी एक होते ज्यांनी 1999 मध्ये कंधारमधील आयसी -814 पासून प्रवाशांच्या सुटकेसाठी बोलणी केली.  अनन्य साधारण कार्य म्हणजे, 1971 ते 1999 दरम्यान भारतीय विमान कंपन्यांच्या सर्व अपहरण थांबवण्यामध्ये सामील होण्याचा अनुभव त्यांच्याकडे आहे. मुख्यालयात, त्यांनी एका दशकापेक्षा जास्त काळ आयबीच्या ऑपरेशन्स शाखेत प्रमुख म्हणून काम केले आणि मल्टी एजन्सी सेंटरचे (एमएसी) संस्थापक अध्यक्ष तसेच इंटेलिजेंस (जॉटीएफ टास्क इंटेलिजेंस) चे जेटीएफआयचे अध्यक्ष होते.

          मिझो नॅशनल फ्रंट (एमएनएफ) च्या बंडखोरीच्या वेळी, डोभालने लाल्डेन्गाच्या सातपैकी सहा कमांडर जिंकले.  बर्मामधील अरकण आणि चिनी प्रदेशात मिझो नॅशनल आर्मीबरोबर त्यांनी बराच काळ गुप्त वेळ घालविला.  मिझोरमहून, डोभाल सिक्किमला गेले जेथे त्यांनी भारताशी राज्य विलीन झाल्यावर महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.

               त्यांना एम. के. नारायणन यांच्या अंतर्गत दहशतवाद विरोधी कारवाईच्या थोड्या काळासाठी प्रशिक्षित केले गेले होते. 

           पंजाबमध्ये ते रोमानियन डिप्लोमेट लिव्हियू राडूच्या रिस्क्यू केला होता. गंभीर माहिती गोळा करण्यासाठी ऑपरेशन ब्लॅक थंडरच्या आधी ते  1988 मध्ये अमृतसरच्या सुवर्ण मंदिरात होते. 

              डोभाल जानेवारी 2005 मध्ये सेवानिवृत्त झाले  संचालक, इंटेलिजेंस ब्युरो (जे भारताची अंतर्गत गुप्तचर संस्था आहे).  डिसेंबर 2009 मध्ये, ते विवेकानंद इंटरनॅशनल फाउंडेशनचे संस्थापक संचालक झाले, विवेकानंद केंद्राने स्थापित केलेल्या सार्वजनिक धोरण कार्य केले.  डोभाल हे भारतातील राष्ट्रीय सुरक्षेच्या प्रवचनात सक्रियपणे सहभागी आहेत.  अनेक आघाडीची वर्तमानपत्रे आणि नियतकालिकांचे संपादकीय तुकडे लिहिण्याबरोबरच त्यांनी भारतातील सुरक्षा आव्हाने आणि परराष्ट्र धोरणाच्या उद्दीष्टांवर अनेक नामांकित सरकारी-अशासकीय संस्था, भारत आणि परदेशातील सुरक्षा थिंक-टँकवर व्याख्याने दिली आहेत.

             2009 आणि 2011 मध्ये त्यांनी “भारतीय ब्लॅक मनी अब्रोड इन सिक्रेट बँक्स अँड टॅक्स हेव्हन्स” वर दोन अहवाल लिहिले, इतरांसह, त्यांनी भाजपाने तयार केलेल्या टास्क फोर्सचा भाग म्हणून क्षेत्रात अग्रणी होते. 

                 अलिकडच्या वर्षांत, त्यांनी आयआयएसएस, लंडन, कॅपिटल हिल, वॉशिंग्टन डीसी, ऑस्ट्रेलिया-इंडिया इन्स्टिट्यूट, मेलबर्न विद्यापीठ, नॅशनल डिफेन्स कॉलेज, नवी दिल्ली आणि लाल बहादूर शास्त्री नॅशनल अकॅडमी ऑफ एडमिनिस्ट्रेशन, मसूरी येथे सामरिक विषयांवर अतिथी व्याख्याने दिली आहेत. जगाच्या प्रमुख प्रस्थापित आणि उदयोन्मुख शक्तींमध्ये सहकार्याची वाढती गरज असल्याचे नमूद करीत डोभाल जागतिक स्तरावर आंतरराष्ट्रीय स्तरावर बोलले आहेत.

       दि. 30 मे 2014 रोजी डोभाल यांची भारताचे पाचवे राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार म्हणून नियुक्ती झाली.  जून 2014 मध्ये, इराकच्या तिक्रीट येथील रुग्णालयात अडकलेल्या 46 भारतीय परिचारिकांची सुरक्षित परतीची खात्री करण्यासाठी डोभाल यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.  इसिसने मोसूल ताब्यात घेतल्यानंतर कुटुंबातील सदस्यांनी या परिचारिकांचा सर्व संपर्क गमावला.  डोभाल, जमिनीवरील स्थिती समजून घेण्यासाठी आणि इराकी सरकारमध्ये उच्च-स्तरीय संपर्क साधण्यासाठी एका शीर्ष गुप्त मिशनवर दि. 25 जून 2014 रोजी इराकला गेले. 

      त्यांच्या सुटकेची नेमकी परिस्थिती अस्पष्ट असली तरी दि 5 ​​जुलै 2014 रोजी, आयएसआयएलच्या अतिरेक्यांनी परिचारिका एर्बिल शहरातील कुर्दिश अधिकाऱ्यांकडे सुपूर्द केली आणि भारत सरकारच्या विशेष नियोजित एअर इंडियाच्या विमानाने त्यांना घरी परत कोचीला आणले. 

               लष्करप्रमुख जनरल दलबीरसिंग सुहाग यांच्यासमवेत, डोभाल यांनी म्यानमारच्या बाहेर काम करणाऱ्या नॅशनल सोशलिस्ट कौन्सिल ऑफ नागालँड (एनएससीएन-के) च्या विरुद्ध सीमापार सैन्य कारवाईची योजना आखली.  भारतीय अधिकाऱ्यांनी असा दावा केला की, हे अभियान यशस्वी होते आणि नागालँडच्या राष्ट्रवादी समाजवादी परिषद (एनएससीएन-के) मधील फुटीरतावादी या कारवाईत मारले गेले. तथापि, म्यानमार सरकारने सीमेच्या बाजूने म्यानमारच्या बाजूने होणार्‍या कोणत्याही संपांना नकार दिला आहे.  म्यानमारच्या अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार एनएससीएन-के विरुद्ध भारतीय कारवाई संपूर्णपणे सीमेच्या भारतीय बाजूला घडली.

            पाकिस्तानच्या संदर्भात भारतीय राष्ट्रीय सुरक्षा धोरणात सैद्धांतिक बदल घडवून आणण्यासाठी त्याचे श्रेय मोठ्या प्रमाणावर जाते, ते 'डिफेन्सिव्ह' वरून 'डिफेन्सिव्ह आक्षेपार्ह' तसेच 'डबल स्क्विझ स्ट्रॅटेजी' कडे बदलले जाते.  सप्टेंबर 2016 च्या भारतीय हल्ल्यांचा अंदाज वर्तविला जात होता.  पाकिस्तान-नियंत्रित काश्मीरमध्ये त्यांचे विचारविनिमय होते.

            तत्कालीन परराष्ट्र सचिव एस. जयशंकर आणि चीनमधील भारताचे राजदूत विजय केशव गोखले यांच्यासमवेत डोभाल यांना डिप्लोमॅटिक चॅनेल्स व वाटाघाटीद्वारे डोकलाम स्टँडऑफचे निराकरण करण्याचे व्यापक श्रेय दिले जाते.

            ऑक्टोबर 2018 मध्ये, त्यांची रणनीतिक धोरण गट (एसपीजी) चे अध्यक्ष म्हणून नियुक्ती केली गेली, जी राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेत तीन स्तरीय संरचनेतील पहिले स्तरीय आहे आणि त्यातील निर्णय घेण्याच्या यंत्राचे केंद्र बनवते.

             दि 27 फेब्रुवारी 2019 रोजी पाकिस्तानमध्ये भारतीय हवाई दलाच्या हवाई हल्ल्यानंतर आणि नंतर पाकिस्तान एअर फोर्सने भारतातील जवाबी हवाई हल्ल्यानंतर आणि त्यानंतर पाकिस्तानी सैन्याने भारतीय पायलट 'अभिनंदन व वर्धमान'ला ताब्यात घेतल्यानंतर भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात तणाव वाढला होता.  पकडलेल्या पायलटला दुसर्‍याच दिवशी पाकिस्तानने सोडले.  पाकिस्तानी अधिकाऱ्यांनी असा दावा केला की पायलटला शांततेचा इशारा म्हणून सोडण्यात आले आणि दोन्ही देशांमधील तणाव कमी करण्यासाठी भारतीय पायलटच्या सुटकेसाठी भारताचा मोठा विजय असल्याचे भारतीय अधिकाऱ्यांनी म्हटले आहे.  भारतीय अधिकाऱ्यांचा असा दावा आहे की भारतीय पायलट पाकिस्तानच्या ताब्यात असताना, अजित डोभाल यांनी भारतीय पायलटची सुटका करण्यासाठी अमेरिकेचे परराष्ट्रमंत्री आणि राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार यांच्याशी चर्चा केली होती. ते भारतातील वास्तविक जीवन जेम्स बाँड म्हणून मीडियामध्ये लोकप्रिय आहेत.

             दि 3 जून, 2019 रोजी पासून डोभाल हे पुन्हा 5 वर्षांसाठी एनएसए म्हणून पुन्हा नियुक्त झाले आहेत आणि त्यांना आता केंद्रीय कॅबिनेट मंत्री दर्जा देखील देण्यात आला आहे.

           दि 1 मे 2020 रोजी म्यानमारच्या सैन्याने आसाम आणि ईशान्येकडील इतर राज्यांतील सक्रिय असलेल्या 22 बंडखोरांचा एक गट भारतीय सरकारच्या ताब्यात दिला, एका खास विमानात त्यांना परत आणण्यात आले.  हे पाऊल भारतासाठी एक मोठे मुत्सद्दी विजय म्हणून पाहिले जात आहे आणि दोन्ही देशांमधील वाढती बुद्धिमत्ता आणि संरक्षण सहकार्याचा परिणाम आहे.  डोभाल यांच्या नेतृत्वाखालील वाटाघाटी आणि ईशान्येकडील राज्यांतील अतिरेकी संघटनांविरूद्ध त्यांची रणनीती यामुळे हे शक्य झाले.

       असे कर्तव्य दक्ष असणारे अजित डोभाल हे सध्या पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या सुरक्षा समितीचे उत्कृष्ट आणि विश्वासू सल्लागार म्हणून कार्यरत आहेत. म्हणजेच 75 वर्षे वय असताना देखील आपले नियोजन, कर्तव्य आणि जबाबदारी ह्याच्या कसोटीवर उतरून आज भारतातील टॉपटेन अधिकारी मधील सर्वोच्च स्थानी त्यांचे नाव आवर्जून घेतले जाते.

असेच देशाचे संरक्षण करण्यासाठीचे कार्य करण्यात व प्रगती करण्यासाठी त्यांना  आपल्या खूप खूप शुभेच्छा!!...

       स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणार्‍या सर्व मित्र/मैत्रिनींनो छोट्याशा अपयशाने खचून जाऊ नका, परिस्थितीचा बाऊ करु नका. तुम्ही अधिकारी होण्याचे जे ध्येय निश्‍चित केले आहे, त्या मार्गावर प्रामाणिकपणे वाटचाल करा, यश तुमची वाट पाहत आहे…..भविष्यातील वाटचालीसाठी खुप खुप शुभेच्छा!

     हा लेख लेखकाच्या नावासह इतरांना फॉरवर्ड करावा किंवा यात काही बदल करू नये, ह्या लेखाची मूळ प्रत सोशियल मीडियावर पोस्ट होण्या पूर्वीच सुरक्षित व सूचित केलेली आहे.

    @ घेऊन येऊ पुष्प 21.. च्या प्रतीक्षेत.

       ✒️  संकलन व लेखन ✒️

       *@श्री. लक्ष्मण काटेकर,*

             *#7588020886*

    असे अधिक लेख वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा.

 *#Shivnitee.blogspot.in*

★★★★★★★★★★★★★★★★★