मानवाच्या जगातील प्रमुख जमाती

मानवाच्या जगातील प्रमुख जमाती

1     1. अफ्रिडी

पाकिस्तानमधील एक पठाण जमात.

2.अपातानी 

एक भारतीय आदिवासी जमात. अरुणाचलमध्ये सुबनसिरी विभागात समुद्रसपाटीपासून १५२ मी. उंचीवर असलेल्या खोऱ्‍यात ह्या जमातीचे लोक राहतात.

3. अंगामी नागा 

भारतातील नागा जमातींपैकी एक प्रमुख जमात.

4. अका 

भारतातील अरूणाचल प्रदेशातील कामेंग विभागाच्या दक्षिणेस रहात असलेली पहाडी जमात.

5. अझांडे 

मध्य आफ्रिकेतील सूदानी भाषा बोलणाऱ्‍यांपैकी प्रख्यात निग्रोवंशीय जमात.

6. अडियन 

भारतीय केरळ व कर्नाटक राज्यांत रहात असलेली एक जमात.

7. अबोर 

एक भारतीय आदिवासी जमात.

8. अमेरिकन इंडियन १ 

उत्तर व दक्षिण अमेरिकेतील मूळच्या रहिवाशांना ‘अमेरिकन इंडियन’ म्हणतात.

9. अरनादन 

केरळ, कर्नाटक व तमिळनाडू या राज्यांमधील अत्यंत गौण समजली जाणारी वन्य जमात.

10. अल्लर 

भारतातील केरळ राज्यात राहत असलेली एक वन्य जमात.

11. असुर-आगरिया 

भारतातील बिहार राज्यात राहत असलेली एक वन्य जमात.

12. आरावाक 

दक्षिण अमेरिकेतील एक अमेरिकन इंडियन जमात.

13. आरूंटा 

मध्य ऑस्ट्रेलियातील अरांडा बोली बोलणारी एक जमात.

14. आहोम 

आसाममधील एक शान जमात. शान मूळचे ब्रह्मदेशातील रहिवासी.

15. इबान 

नैर्ऋत्य बोर्निओमधील भटके मलाई आदिवासी लोक. त्यांचे आधिकृत नाव सी-डायक (समुद्रावरील फिरस्ते) असले, तरी ती एक अपसंज्ञा आहे.

16. इरूला 

दक्षिण भारतातील निलगिरी पर्वतात राहणारी एक आदिवासी जमात.

17. आगमुदैयन 

तमिळनाडू राज्यातील एक जात.

18. आओ नागा 

नागा प्रदेशातील मोकॉकचुंग जिल्ह्यातील आओ भाषा बोलणारी जमात.

19. अ‍ॅझटेक 

एक अमेरिकन इंडियन जमात.

20. इरूलर 

केरळमधील एक प्रसिद्ध अनुसूचित जमात. तिची वस्ती प्रामुख्याने पालघाट जिल्ह्यात आढळते.

21. उचले – भामटे 

एक भारतीय विमुक्त जमात.

22. उराली 

बहुतांशी केरळमधील एर्नाकुलम व कोट्टयम् जिल्ह्यांत व तमिळनाडूमधील कोईमतूर जिल्ह्यांत राहणारी एक भारतीय आदिवासी जमात.

23. उल्लाडन 

एक भारतीय आदिवासी जमात.

24. एडो 

हे बेनिन शहराचे लोकभाषिक नाव.दक्षिण नायजेरियातील निग्रो लोकांना संबोधण्यासाठी ते पुढे रूढ झाले.

25. ऑस्ती अ‍ॅक 

बहुतेक ऑस्तीअ‍ॅक भटके असून शिकार व मासेमारी हे धंदे करतात. अद्यापि शेतीविषयी त्यांना फारसे आकर्षण नाही;

26. एरवल्लन 

एक भारतीय आदिवासी जमात. केरळमधील पालघाट जिल्ह्यात व तमिळनाडूमधील चित्तूर व कोईमतूर ह्या जिल्ह्यांत ह्या जमातीचे लोक राहतात.

27. एस्किमो 

उत्तर अमेरिकेच्या आर्क्टिक भागात व आशियाच्या ईशान्येस एस्किमो जमातीचे लोक राहतात.

28. ऐनू 

जपानच्या होक्काईडो व कूरील आणि रशियाच्या सॅकालीन या बेटांवर रहाणारे आदिवासी.

29. ओंगी 

अंदमान बेटावर राहणारी एक वन्य जमात.

30. ओराओं 

बिहार, पश्चिम बंगाल, ओरिसा व मध्य प्रदेश या राज्यांत विखुरलेली एक जमात.

31. कट्‌टुनायकन 

केरळ व तामिळनाडू राज्यांतील एक जमात.

32. कणिक्कर 

केरळ राज्यातील त्रिवेंद्रम व क्विलॉन जिल्ह्यांतील एक जमात.

33. कमार 

मध्य प्रदेशाचा मुख्यत्वे रायपूर जिल्हा व त्याच्या आसपासचा प्रदेश यांत आढळणारी एक जमात.

34. करीरा 

पश्चिम ऑस्ट्रेलियातील एक जमात.

35. कवार 

कंवार ऊर्फ कौर या नावाने ओळखली जाणारी ही वन्य जमात मध्य प्रदेश राज्यातील छत्तीसगढ जिल्ह्यात व त्याच्या आसपासच्या प्रदेशात मुख्यत:

36. कातकरी 

महाराष्ट्रातील सह्याद्रीच्या दऱ्याखोऱ्यांत राहणारी एक वन्य जमात.

37. कादर 

तामिळनाडू व केरळ राज्यांतील एक वन्य जमात. `काद' म्हणजे जंगल. कादर म्हणजे वनात राहणारे लोक.

38. काफिर − १ 

अफगाणिस्तानातील एक वन्य जमात.

39. किन्नर -२ 

हिमाचल प्रदेशातील एक अनुसूचित जमात. तिला किन्नर उर्फ कनवरी अगर कनौरा असेही म्हणतात.

40. कारेन 

दक्षिण ब्रह्मदेशातील काही जमातींना कारेन या ब्रह्मी नावाने संबोधण्यात येते.

41. कुकी 

आसाममधील एक आदिवासी जमात.

42. कुरिचियन 

केरळ राज्यातील एक अनुसूचित जमात. तमिळनाडूतही त्यांची थोडीफार वस्ती आहे.

43. कुरुंबा 

केरळ, तमिळनाडू व कर्नाटक राज्यांतील एक जमात.

44. कुरेलू 

न्यू गिनीच्या पश्चिम किनाऱ्यावरच्या हिमपर्वतातल्या बालिएम नदीच्या खोऱ्यातली एक जमात.

45. केल्ट 

मध्य व पूर्व यूरोपातील प्राचीन लोक.

46. कैकाडी 

महाराष्ट्र, कर्नाटक व आंध्र प्रदेश या राज्यांतील एक भटकी विमुक्त जात.

47. कोंडा कापू 

तमिळनाडू व आंध्र प्रदेश या राज्यांत आढळणारी एक जमात.

48. कोकणा 

ही अनुसूचित जमात असून प्रामुख्याने महाराष्ट्रातील नासिक, धुळे व ठाणे या जिल्ह्यांतून आढळते.

49. कोटा – १ 

मुख्यत: कर्नाटकातील एक अनुसूचित जमात. तमिळनाडू आणि केरळमध्ये यांची थोडी वस्ती आढळते.

50. कोंडा रेड्डी 

आंध्र प्रदेशातील डोंगरांत राहणारी एक जमात. तमिळनाडू व केरळ या राज्यांतूनही यांची वस्ती आढळते.

51. कोन्यॅक नागा 

आसाममधील पूर्वोत्तर भागात आढळणारी एक आदिवासी जमात. नागा जमातीच्या अनेक गटांपैकी एका गटाला कोन्यॅक म्हणतात.

52. कोया 

ही भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील एक वन्य जमात. महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश आणि ओरिसा राज्यांतही तिची वस्ती आढळते.

53. कोरकू 

ही मुंडा ऊर्फ कोलवंशी वन्य जमात महाराष्ट्र व मध्य प्रदेश राज्यांत आढळते. सातपुडा पर्वत हे या जमातीचे वसतिस्थान आहे.

54. कोलाम 

ही महाराष्ट्रातील एक आदिवासी जमात असून तिची वस्ती विदर्भात मुख्यत: यवतमाळ जिल्ह्यात आढळते.

55. कोरगा 

तमिळनाडू, कर्नाटक व केरळ राज्यांतील ही एक वन्य जमात.

56. कोरवा 

भारताच्या बिहार, मध्य प्रदेश व पश्चिम बंगाल या राज्यांमध्ये आढळणारी एक अनुसूचित जमात.

57. कोरा 

ही भारताच्या पश्चिम बंगालमधील एक अनुसूचित जमात आहे. काओरा, खैरा, कारा व कोरा या नावांनी ओळखल्या जाणाऱ्या सर्व जमाती एकच होत, असे रिश्ले यांचे म्हणणे आहे.

58. कोर्याक 

ईशान्य सायबीरियातील एक मंगोलवंशी जमात.

59. कोल 

मध्य प्रदेश व ओरिसा यांतील आदिवासी जमात.

60. कोल्हाटी 

महाराष्ट्रात यांना दांडेवाले, कबुतरी, खेळकरी, डोंबारी, कोल्हाटी, बांसबेरिया वगैरे नावांनी ओळखतात. कर्नाटकात यांना डोंबारी म्हणतात.

61. कोळी – २ 

कोळी ही जमात महाराष्ट्र, गुजरात, मध्य प्रदेश इ. राज्यांत आढळते. विशिष्ट भागातच ती अनुसूचित जमात म्हणून मानली जाते.

62. खडिया 

खडिया किंवा खाडिया ही मुख्यत: ओरिसात आढळणारी एक वन्य जमात. याशिवाय बिहार आणि मध्य प्रदेश यांतही ती आढळते.

63. खस 

उ. प्रदेशातील डेहराडून जिल्ह्यात आढळणारी एक वैशिष्ट्यपूर्ण जमात.

64. खाम्पटी 

अरुणाचल प्रदेशात पूर्वेकडे आढळणारी एक अनुसूचित जमात.

65. खोंड 

ही भारताच्या ओरिसा, आंध्र प्रदेश, मध्य प्रदेश, बिहार व पश्चिम बंगाल या राज्यांतून आढळणारी एक जमात आहे .

66. खासी 

मेघालय राज्यातील एक अनुसूचित जमात. हिला ‘खास’ असेही म्हणतात.

67. गदाबा 

ही भारतातील एक आदिवासी जमात आहे. गदाबा मुख्यत्वे आंध्र प्रदेश, ओरिसा व मध्य प्रदेश या राज्यांत राहतात.

68. गड्डी 

मुख्यतः हिमाचल प्रदेशातील एक अनुसूचित जमात. त्यांची वस्ती विशेषतः डोंगराळ प्रदेशात आढळते.

69. गरासिया 

राजस्थानमधील एक आदिवासी जमात. गरासियांची गुजरात राज्यातही थोडी वस्ती आढळते;

70. गलाँग 

हिमालयाचा पायथा व पूर्वीचा आसाम यांतील एक अनुसूचित जमात.

71. गाल–२ 

गॅल. उत्तर आफ्रिकेतील– मुख्यत्वे इथिओपियाच्या आसपासच्या परिसरात आढळणारी जमात.

72. गारो–२ 

आसाममधील एक आदिवासी जमात. प. बंगाल, नागालँड व त्रिपुरा या प्रदेशांतही या जमातीची काही प्रमाणात वस्ती आढळते.

73. गुज्जर 

ही भारतातील एक महत्त्वाची जमात व जात असून ती पंजाब, हिमाचल प्रदेश, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, गुजरात व राजस्थान या भागांत आढळते.

74. गोंड 

भारतातील संख्येने सर्वांत मोठी असलेली आदिवासी जमात.

75. गौडलू 

रिवदन गौडलू, कादू गौडलू अगर गौडलू ही जमात कर्नाटक राज्यात व केरळ राज्यातील मुख्यतः कोझिकोडे या जिल्ह्यात आढळते.

76. ग्वारानी 

दक्षिण अमेरिकेतील ग्वारानी बोली बोलणाऱ्या इंडियन जमातीच्या कुलास ग्वारानी हे जातिपद देतात.

77. चिपेवा 

एक अमेरिकन इंडियन जमात. यांना ओजिब्वा असेही संबोधतात.

78. जटापू 

आंध्र आणि ओरिसा या राज्यांतील एक वन्य जमात.

79. जमातिया 

त्रिपुरा राज्यातील एक जमात.

80. जरावा 

अंदमान द्वीपसमूहातील एक जमात. त्यांची वस्ती मुख्यत्वे दक्षिण व मध्य अंदमानाच्या पश्चिम किनाऱ्यावर आहे.

81. जिप्सी 

विविध प्रदेशांत विखुरलेले भटके लोक. जिप्सींना प्रदीर्घ इतिहास असून त्यांचा वावर जगातील बहुतेक लहानमोठ्या देशांत, विशेषतः यूरोपखंडात अधिक आढळतो.

82. जिव्हारो 

स्पॅनिश भाषेत हिबारो. ते स्वतःला शुआरा म्हणतात. द. अमेरिकेत एक्वादोरच्या आग्नेयीस अँडीज पर्वताच्या पूर्व उतारावर व उ. पेरूत यांची वस्ती प्रामुख्याने आढळते.

83. जुआंग 

ओरिसातील एक प्रमुख वन्य जमात. केओंझार, घेनकानाल, कोरापुट व कटक या जिल्ह्यांत जुआंगांची वस्ती आहे.

84. जेनू कुरुबा 

कर्नाटक राज्यातील एक जमात. त्यांची वस्ती प्रामुख्याने कर्नाटकातील म्हैसूर, बंगलोर आणि कूर्ग जिल्ह्यांत आढळते.

85. झूलू 

दक्षिण आफ्रिका प्रजासत्ताकातील नाताळ आणि ट्रान्सव्हाल प्रांतांतील बांटू भाषा बोलणारे आदिवासी यांची वस्ती दक्षिण आफ्रिकेत विखुरलेली असून त्यांच्या मूळ प्रदेशात झूलूलँड म्हणतात.

86. टिपेरा 

बांगला देश आणि आसाम यांच्या दरम्यान असलेल्या त्रिपुरा राज्यातील डोंगराळ प्रदेशात राहणारी एक जमात.

87. ठाकूर 

महाराष्ट्रातील एक प्रमुख जमात. पंजाब व जम्मू-काश्मीर राज्यांत असलेले काही जातींनाही ठाकूर असे नाव आहे.

88. डकोटा 

उत्तर अमेरिकेतील इंडियन जमातींच्या एका गटाचे नाव. सू या नावानेही या गटातील जमाती ओळखल्या जातात.

89. तलैंग 

ब्रम्हदेशातील एक जमात. हे स्वतःला मॉन म्हणतात, तर यूरोपीय त्यांचा पेग्युअन असा उल्लेख करतात.

90. डफला 

भारताच्या अरुणाचल प्रदेशातील एक वन्य जमात. डफालांचे मूळ नाव निशांग उर्फ निसी आहे;

91. तांगसा 

ही अरुणाचल प्रदेशामधील भारत–ब्रह्मदेश सरहद्दीवरील एक वन्य जमात आहे. तांगसाच्या अनेक उपजमाती आहेत.

92. तिंग्वियन 

ही फिलिपीन्सच्या लूझॉन प्रांतातील वायव्य भागात राहणारी एक जमात आहे.

93. तुंगूस 

तुंगुझ. एक भटका आदिवासी समूह. याची वस्ती मुख्यत्वे पूर्व सायबीरियाच्या जंगलात (तैगा प्रदेश) आढळते.

94. तुपीअन 

दक्षिण अमेरिकेतील अमेरिकन इंडियन जमातींच्या समूहाचे नाव. तुपी वा तुपी–ग्वारानी किंवी टुपी या नावांनीही हा समूह ओळखला जातो.

95. तुरी 

एक आदिवासी जमात. हे लोक छोटा नागपूर, बिहार, आसाम व सिमला पर्वतरांगांत राहतात.

96. तोडा 

एक आदिवासी जमात. द. भारतातील तमिळनाडू राज्यातील निलगिरी पर्वताच्या उंच पठारावर यांची वस्ती आहे.

97. थोंगा 

बांटू भाषा बोलणारा द. आफ्रिकेतील एक वैशिष्ट्यपूर्ण जमातसमूह वा गट. याची वस्ती पोर्तुगीज आग्‍नेय आफ्रिकेत मोझँबीकच्या द. किनाऱ्यावर व त्याच्या आसपासच्या प्रदेशांत आढळते.

98. दोरा–१ 

अनेक जातिजमातींचे एक बिरुद. दोरा याचा अर्थ स्वामी असा असून हे बिरुद अनेक जातिजमातींना लावतात.

99. दुबळा 

एक आदिवासी जमात. यांची वस्ती गुजरात, महाराष्ट्र, दाद्रा व नागरहवेली यांत आढळते.

100. नागा 

ईशान्य भारतातील एक प्रमुख जमात; तथापि ती एक-जिनसी जमात नाही. तिच्यात अनेक लहानमोठ्या शाखा वा उपजमाती आहेत.

101. नंदीवाले 

महाराष्ट्रातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण भटकी जमात. यांना नंदीबैलवाले ऊर्फ तिरमल असे म्हणतात.

102. धनका 

गुजरात व महाराष्ट्र राज्यांतील एक अनुसूचित जमात.

103. नाट 

डोंबाऱ्यांप्रमाणे खेळ करणारी एक भटकी जमात.यांचा संचार मुख्यत्वे महाराष्ट्र व गुजरात या प्रदेशांत असतो.

104. झीखफ्रीट फ्रीड्रिख नाडेल 

ऑस्ट्रियाचा एक सैद्धांतिक मानवशास्त्रज्ञ.

105. नायका 

गुजरात व महाराष्ट्र राज्यांतील एक अनुसूचित जमात.

106. नॅव्हाहो 

अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानांतील संख्येने सर्वांत मोठी असणारी अमेरिकन इंडियन जमात.

107. नेवार 

दीर्घ प्राचीन परंपरा असलेली नेपाळमधील एक इतिहास प्रसिद्ध व प्रभावी जात. यांची वस्ती प्रामुख्याने काठमांडूच्या दरीत आढळते.

108. न्यूप 

नायजेरियातील एक बहुजिनसी जमात. त्यांच्या पारंपरिक शासनास न्यूप या नावानेच संबोधितात.

109. न्यूबा 

सूदानच्या कोर्दोफॅन प्रांतातील न्यूबा टेकड्यांच्या परिसरात राहणारे निग्रॉइड वंशाचे आदिम लोक.

110. पंग्वाल 

हिमाचल प्रदेशातील एक आदिवासी जमात. यांचा उल्लेख कधीकथी पांगी असाही करतात.

111. पणियन 

भारताच्या केरळ राज्यातील एक आदिवासी जमात. पणियनांची वस्ती मुख्यतः पालघाट, कोझिकोडे व कननोर या जिल्ह्यांत आढळते.

112. परचित्तज्ञान 

एका व्यक्तीस झालेले संवेदन दुसऱ्या व्यक्तीस होणे; एकाच्या मनातील विचार शब्दांच्या वा मुखचर्येच्या माध्यमावाचून दुसऱ्याला कळणे;

113. पल्लियन 

केरळ राज्यातील एक आदिवासी जमात. पल्लियानांची थोडी वस्ती कर्नाटक व तामिळनाडू राज्यांतही आढळते.

114. परजा 

मध्य प्रदेश राज्यातील एक आदिवासी जमात. गोंड जमातीची ‘परजा’ ही एक शाखा असून यांची वस्ती मुख्यत्वे बस्तर जिल्हाता आढळते.

115. पहाडी रेड्डी 

रेड्डींमध्ये पंचायतीची पद्धत असून ग्रामप्रमुखाला ‘पेद्दा कापू’ म्हणतात.

116. पापुअन 

वांशिक दृष्ट्या त्यांचे वर्गीकरण करणे कठीण आहे. पापुअन भाषासमूहातील बोलीभाषा ते बोलत असले, तरी तिच्या आणखी काही बोलीभाषा आहेत.

117. पारधी 

महाराष्ट्रातील एक आदिवासी जमात. यांची वस्ती विशेषतः खानदेशात आढळते. गुजरात आणि मध्य प्रदेश राज्यांतही यांची थोडीशी वस्ती आहे.

118. पिग्मी 

आधुनिक मानवशास्त्राच्या दृष्टीने निग्रो वांशीक वैशिष्ट्ये असलेला पिग्मी निग्रो हा एक वैशिष्ट्यपूर्ण मानवसमूह आहे.

119. पुरुम 

मणिपूर राज्यातील एक आदिवासी जमात. ‘कुकी’ या आदिवासी जमातीचे जुने कुकी व नवे कुकी असे दोन पोटभेद आहेत.

120. पुलयन 

केरळ व तमिळनाडू राज्यांतील एक अनुसूचित जमात.

121. पैते 

मणिपूर राज्यातील एक आदिवासी जमात. त्यांची वस्ती मुख्यत्वे पूर्व मणिपूर जिल्ह्यातील पर्वतश्रेणींतून आढळते.

122. पॉलिनीशिया 

मध्य पॅसिफिक महासागरातील हा द्वीपसमुह ओशिअनियाचा एक भाग होय.

123. प्वेब्लो – १ 

अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थांनांतील नैर्ऋत्य भागात राहणारी एक जुनी अमेरिकन इंडियन जमात.

125. फांग 

आफ्रिकेतील एक बांतू भाषिक जमात.

126. फुलानी 

पश्चिम आफ्रिकेतील एक महत्त्वाची जमात. पिअल, पुल्लो, फुल, फुल्बे, फौलाह, फिलानी, फेलानी, फेलाटे इ. नावांनीही हे लोक ओळखले जातात.

127. फॉन 

प. आफ्रिकेतील बेनीन (दाहोमी) प्रजासत्ताकातील एक जमात. त्यांना दाहोमियन असेही म्हणतात.

128. बंजारा 

संपूर्ण भारतात विखुरलेली, परंतु काही राज्यांत अनुसूचित जमात व काही राज्यांत अनुसूचीबाहेर असलेली भटकी जमात.

129. बदागा 

कर्नाटक राज्यातील एक जमात. यांची वस्ती मुख्यत्वे कूर्ग जिल्ह्यात आढळते.

130. बगांडा 

पूर्व आफ्रिकेतील युगांडा देशात राहणारी एक आदिवासी जमात.

131. बर्बर 

उत्तर आफ्रिकेतील लिबियन जमातींतील बर्बर भाषा बोलणाऱ्या विविध आदिवासी गटांना बर्बर ही संज्ञा देतात.

134. बांतू 

आफ्रिका खंडातील अनेक वेगवेगळ्या आदिवासी जमातींचा निर्देश स्थूलमानाने बांतू लोक म्हणून करण्यात येतो.

135. बांबुटी 

आफ्रिका खंडातील झाईरे प्रजासत्ताकातील एक पिग्मी जमात.

136. बाकुबा 

आफ्रिकेतील झाईरे प्रजासत्ताकातील १६ छोट्या जमातींचा समूह. तो कूबा म्हणूनच ओळखला जातो.

137. बाख्तिआरी 

इराणमधील एक भटक्या जमातींचा संघ.

138. बारडा 

महाराष्ट्रातील एक आदिवासी जमात. बर्डा, बरडा, बार्डा आदी नावांनीही तिचा उल्लेख करतात.

139. बावचा 

भारतातील गुजरात राज्यातील एक आदिवासी जमात. त्यांना काही भागांत बावचा तर काही भागांत बामचा म्हणतात.

140. बिंझवार 

भारतातील एक आदिवासी जमात. यांची वस्ती मुख्यत्वे मध्य प्रदेशातील रायपूर व बिलासपूर जिल्ह्यांत व ओरिसा राज्यातील संबळपूर व सुंदरगड जिल्ह्यांत आढळते.

141. बिऱ्होर 

भारतातील एक आदिवासी जमात. त्यांची वस्ती मुख्यत्वे बिहार, मध्य प्रदेश व ओरिसा या राज्यांतून आणि छोटा नागपूर पठारातील टेकड्यांतून आढळते.

142. बुशमन 

आफ्रिका खंडातील एक आदिवासी जमात. हे लोक टोळ्याटोळ्यांनी झॅंबीझी नदी पासून स्त्री कलाकुसरीच्या कामात गढलेली बुशमन स्त्री आफ्रिकेच्या दक्षिण टोकापर्यंत भटकत असतात;

143. बेदूइन 

मध्यपूर्वेतील विशेषतः उत्तर आफ्रिका खंडातील एक भटकी जमात.

144. बैगा 

भारतातील मध्य प्रदेशातील विशेषतः मंडला, विलासपूर, बालाघाट दुर्ग या जिल्ह्यात आढळणारी एक आदिवासी जमात.

145. बोंडो 

भारतातील एक डोंगरी आदिवासी जमात. ओरिसातील कोरापुट जिल्ह्यात डोंगराळ भागात यांची मुख्यत्वे वस्ती आढळते.

146. बोलोकी 

आफ्रिकेतील काँगो खोऱ्यात विषुववृत्तातील वनप्रदेशात आढळणारा ‘बांतू’ जमातीमधील एक समूह.

147. भटके (नोमॅड ) 

उदरनिर्वाहाकरिता निवडलेल्या अगर वाट्यास आलेल्या व्यवसायानिमित्त अगर उदरनिर्वाहाच्या साधनांच्या शोधार्थ भटकत राहणाऱ्या लोकांना भटके म्हणतात.

148. भामटे 

महाराष्ट्रातील ही एक विमुक्त जात. या जातीचा महाराष्ट्र शासनाने मंजूर केलेल्या विमुक्त जातींच्या यादीत क्रमांक तीनवर सामावेश केलेला आहे.

149. भिल्ल 

ही भारतातील लोकसंख्येने मोठी असलेली एक अनुसूचित जमात आहे. त्यांची वस्ती मुख्यत्वे कर्नाटक, गुजरात, मध्य प्रदेश, आंध्र प्रदेश, राजस्थान, महाराष्ट्र व त्रिपुरा या राज्यांत आढळते.

150. भुंजिया 

भारतातील एक आदिवासी जमात. तिची वस्ती मुख्यत्वे ओरिसा, मध्य प्रदेश व महाराष्ट्र या राज्यांत आढळते.

151. भुईया 

भारतातील एक आदिवासी जमात. मध्य प्रदेश व ओरिसा या राज्यांमध्ये भुईयांची वस्ती विशेषत्वाने आढळते.

152. भुटिया 

भारतातील एक आदिम निमभटकी जमात. त्यांची वस्ती मुख्यत्वे पश्चिम बंगाल व त्रिपुरा या राज्यांत आढळते.

153. भूमिज 

भारतातील एक आदिवासी जमात. त्यांची वस्ती पश्चिम बंगाल, बिहार व ओरिसा राज्यांत आढळते.

154. भ्रम 

यथार्थ स्वरूपाचे प्रत्यक्ष ज्ञान अथवा संवेदन न होता अयथार्थ, मिध्या, विपर्ययात्मक ज्ञान होणे म्हणजे भ्रम होय.

155. मग 

भारतातील एक आदिम जमात. ही जमात त्रिपुरा व पश्चिम बंगाल राज्यांत आढळते.

156. मन्नन 

भारतातील एक वन्य आदिवासी जमात. त्यांची वस्ती केरळ राज्यातील मुख्यत:

157. मल-अरयन 

(मलई अरयन). द. भारतातील एक वैशिष्ट्यपूर्ण आदिवासी जमात. यांची वस्ती मुख्यतः केरळ राज्यातील कोट्ट्यम आणि एर्नाकुलम जिल्ह्यांत आढळते.

158. मलक्कुरवन 

भारतातील एक वन्य आदिवासी जमात. यांची वस्ती तमिळनाडू व केरळ राज्यांत आढळते केरळ राज्यात मुख्यतः क्विलॉन, त्रिवेंद्रम व कोट्टयम या जिल्ह्यांत तसेच पांबा नदीकाठी यांची वस्ती विशेषत्वाने आढळते.

159. मलईकुडिय 

भारतातील एक आदिवासी जमात. कर्नाटक आणि केरळ राज्यांतील विशेषतः दक्षिण कानडा व कननोर या अनुक्रमे जिल्ह्यांत तसेच तलिपारंब गावाच्या आसपास ही मुख्यतः आढळते. यांना स्थलपरत्वे वेगवेगळी नावे आहेत.

160. मलयाळी 

दक्षिण भारतातील संख्येने मोठी असलेली एक आदिवासी जमात.

161. मलवेदन 

भारतातील एक आदिम जमात. ती प्रामुख्याने तमिळनाडू आणि केरळ राज्यांत आढळते.

162. मलस्सर 

163. मविलन 

केरळ राज्यातील एक आदिम जमात.

164. मसाई 

दक्षिण आफ्रिकेतील एक भटकी पशुपालक जमात.

165. महामलसर 

दक्षिण भारतातील एक अत्यंत मागासलेली व आर्थिक दृष्ट्या कमकुवत भटकी आदिम जमात.

166. माओरी 

167. मेंडे 

पश्चिम आफ्रिका खंडातील द. सिएरा लिओनमधील एक आदिम जमात.

168. मेच 

भारतातील एक अनुसूचित जमात. त्यांची वसती मुख्यत्वे पश्चिम बंगाल व आसाम या राज्यांत आढळते.

169. मेडा ऊर्फ मेडार 

दक्षिण भारतातील एक आदिम जमात. त्यांची वस्ती मुख्यत्वे कर्नाटक राज्यात आढळते.

170. मेलानीशियन 

मेलानिशियाच्या विशिष्ठ भूभागात आढळणारे एका वांशिक समूहातील लोक.

171. याकूत 

सोव्हिएट रशियामधील सायबीरिया प्रांतातील याकुतिया विभागातील एक भटक्या आदिम रहिवाशांचा समूह.

172. युकाधीर 

सायबीरियातील टंड्रा या विषम हवामानातील प्रदेशात राहणारी एक आदिम जमात.

173. येनाडी 

दक्षिण भारतातील एक वन्य भटकी जमात. त्यांची वस्ती प्रामुख्याने आंध्र प्रदेशातील नेल्लोर, कडप्पा आणि कुर्नूल जिल्ह्यांत आढळते.

174. येरुकुल 

दक्षिण भारतातील एक आदिम भटकी जमात.

175. येरावा 

दक्षिण भारतातील एक अत्यंत वन्य व मागासलेली जमात. ती केरळ राज्यात वायनाड विभागात प्रामुख्याने होती.

176. योरूबा 

आफ्रिका खंडातील नायजेरियातील एक प्रमुख जमात. त्यांचा उल्लेख योरूबलंद, यार्रिबा अशा नावांनीही करतात.

177. राभा 

पूर्व भारतातील एक प्रसिद्ध अनुसूचित जमात. त्यांची वस्ती प्रामुख्याने आसाम व पश्चिम बंगाल राज्यांत आढळते.

178. रामोशी 

महाराष्ट्रातील मागासलेली एक विमुक्त जमात. त्यांची वस्ती मुख्यतः पुणे, सोलापूर, सातारा, कोल्हापूर, अहमदनगर आणि औरंगाबाद या जिल्ह्यांत आढळते.

179. लंबा 

भारतातील एक वन्य जमात. ती लिंबू, लंबू, लंब आदी नावांनी प्रसिद्ध असून प. बंगाल व हिमाचल प्रदेश या राज्यांत प्रामुख्याने आढळते.

180. लमाण 

भारतातील एक भटकी आदिम जमात. तिची वस्ती महाराष्र्ट, कर्नाटक, तमिळनाडू,राजस्थान व मध्यप्रदेश या राज्यांत प्रामुख्याने आढळते.

181. लहवाला 

उत्तर भारतातील एक अनुसूचित जमात-समूह. लाहूल, लाहुली, लाहौल इ. नावांनी तो परिचित आहे.

182. लाखेर 

ईशान्य भारतातील एक अनुसूचित वन्य जमात. त्यांची वस्ती प्रामुख्याने मिझोरामच्या लुंगलेई जिल्ह्यात व लुशाई पर्वतश्रेणीत आढळते.

183. लुशाई 

पूर्व भारतातील आदिम जमातींचा एक समूह. मिझोंच्या एका उपजमातीला ही संज्ञा रूढ झाली असली, तरी सांस्कृतिक दृष्ट्या लुशाईंत अनेक भेद स्पष्ट दिसतात.

184. लूबा 

मध्य आफ्रिकेतील बांतू भाषा बोलणारा एक आदिम गट. त्यांना बालुबा म्हणतात.

185. लॅप 

उत्तर यूरोपातील नॉर्वे, स्वीडन, फिनलंड आणि रशिया (एस्.एफ्.एस्.आर्.) यांत वास्तव्य करणारे भटके आदिम लोक.

186. कार्ल स्पेन्सर लॅशली 

अमेरिकन मज्जा मनोविज्ञानतज्ञ (न्यूरोसायकॉलॉजिस्ट).

187. लेपचा 

भारताच्या ईशान्येकडील भूतान व नेपाळ या देशांच्या पश्चिम व पूर्व भागांत तसेच सिक्कीम व प. बंगाल राज्यांतील एक भटकी आदिम जमात.

188. लोधा 

पश्चिम बंगालमधील एक अनुसूचित जमात. तिची वस्ती प्रामुख्याने मिदनापूर व हुगळी या जिल्ह्यांत आढळते.

189. वाघरी 

भारतातील एक अनुसूचित जमात. ती प्रामुख्याने गुजरात राज्यात कच्छ, अहमदाबाद, व खेडा या जिल्ह्यांत आढळते.

190. वारली 

भारतातील एक अनुसूचित जमात. वारल्यांची वस्ती मुख्यत्वे महाराष्ट्र, गुजरात व कर्नाटक या राज्यांत तसेच दाद्रा व नगरहवेली या केंद्रशासित प्रदेशात असून महाराष्ट्र राज्याच्या ठाणे व नासिक जिल्ह्यांत त्यांची वस्ती अधिक प्रमाणात आढळते.

191. वालबिरी 

मध्य ऑस्ट्रेलियाच्या उत्तरेकडील वाळवंटी भागाच्या परिसरात राहणारी एक आदिवासी जमात. वारपिरी, वेलबिरी असाही तिचा उल्लेख करतात.

192. वाल्मीकि जमात 

भारतातील एक अनुसूचित जमात. वाल्मीकींची वस्ती प्रामुख्याने आंध्र प्रदेश, ओरिसा व कर्नाटक या राज्यांतून आहे.

193. विटोलिआ 

गुडरात राज्यातील एक आदिवासी जमात. विटोलिआंची वस्ती मुख्यत्त्वे सुरत जिल्ह्यातील बार्डोली, बांसडा व धरमपूर ह्या तालुक्यात आढळते.

194. वास्टेक 

मेक्सिकोमधील एक इंडियन जमात. तिची वस्ती प्रामुख्याने पानूको नदीच्या खोऱ्यात आढळते.

195. विशवन 

भारतातील एक आदिवासी जमात. त्यांची वस्ती मुख्यत्वे केरळ राज्यातील एर्नाकुलम् जिल्ह्याच्या उत्तर भागात (इद्यरा खोरे-पूर्वीच्या त्रावणकोर संस्थानाचा उत्तर भाग) आणि त्रिचूर जिल्ह्यांत आढळते.

196. वेद्दा 

श्रीलंकेतील एक आदिम जमात. तिची वस्ती प्रामुख्याने श्रीलंकेच्या मध्यपूर्व बिंटिनी जंगलात व कॅंडी भागात विखुरलेली होती.

197. वैदू 

महाराष्ट्र राज्यातील एक भटकी जमात. ते गावोगावी फिरत औषधे विकतात, म्हणून त्यांना वैदू म्हणतात.

198. शाँपेन 

भारतातील एक आदिवासी जमात. तिची वस्ती मुख्यत्वे अंदमान व निकोबार या केंद्रशासित प्रदेशात, विशेषतः निकोबार बेटावर आढळते.

199. शेरपा 

नेपाळमधील एक आदिम जमात. त्यांची वस्ती मुख्यत्वे एव्हरेस्ट व लोत्से या हिमालयाच्या अतिउंच पर्वतरांगांत असून इतरत्रही विशेषत: भारतातील दार्जिलिंग जिल्ह्यात (प. बंगाल) ती आढळते.

200. संथाळ 

पूर्व भारतातील एक प्रमुख आदिम जमात. त्यांची वस्ती मुख्यत्वे झारखंड, बिहार, ओरिसा आणि प. बंगाल राज्यांत असून आसाम, मिझोराम वत्रिपुरा येथेही ती काही प्रमाणात आढळते.

201 शेर्डूकपेन 

भारतातील एक आदिम जमात. या जमातीची वस्ती अरूणाचल प्रदेशात मुख्यत्वे कामेंग जिल्ह्यात आढळते.

202. शोलगा 

दक्षिण भारतातील एक आदिम जमात. शोलगा अगर सोलगा यांची वस्ती तमिळनाडू राज्यात मुख्यत्वे कोईमतूर व कर्नाटकात नृत्याच्या तयारीतील शोलगा पुरूष म्हैसूर जिल्ह्यात आढळते.

203. संसी 

वायव्य भारतातील एक जिप्सीसदृश भटकी जमात.

204. सहरिया 

उत्तर भारतातील एक आदिम जमात. त्यांची वस्ती मुख्यत्वे राजस्थान व मध्य प्रदेश राज्यांत आढळते.

205 सामोअन 

सामोआ या स्वतंत्र बेट-समूहातील तसेच पूर्व सामोआतील एक प्रमुख आदिम जमात.

====================================

अधिक माहितीसाठी संपर्क

श्री. लक्ष्मण काटेकर,  

मोबाईल नंबर :- 7588020886